Strona G堯wna

Nasz program

O nas

Forum

Galeria zdj耩

PIONIERZY

Kontakt
Artyku造:
Jan W這darek
Historia
Sylwetki
Wywiady
Porady
Trening
Dietetyka
Medycyna
Wspomaganie
Sterydy
O鈔odki
R荅NE
Statystyka
Odwiedzi這 nas:
4866799
os鏏.
Oni s z nami:
Sa豉ta wskazana w diecie os鏏 aktywnych fizycznie, aut. M. Szustakowska - Chojnacka

Spo篡wanie zielonych warzyw, zw豉szcza li軼iastych, do kt鏎ych nale篡 sa豉ta jest bardzo wa積e dla cz這wieka. Ma ona szczeg鏊nie szeroki wachlarz sk豉dnik闚 mog帷ych hamowa powstawanie chor鏏 oraz zwi瘯sza wydolno嗆 organizmu. Sa豉ta zalecana jest przed treningiem, gdy neutralizuje t逝szcz zawarty w po篡wieniu, co pozwala uaktywni si tlenkom azotu, kt鏎e s najwa積iejszymi zwi您kami wp造waj帷ymi na szereg funkcji fizjologicznych. Pozwalaj mi窷niom w 軼iankach naczy krwiono郾ych rozlu幡i si i obni篡 ci郾ienie krwi. Dzi瘯i zwi瘯szonej produkcji tlenk闚 azotu kom鏎ki mi窷ni g豉dkich naczy krwiono郾ych rozkurczaj si, zwi瘯sza si przep造w krwi i natlenienie, co w rezultacie powoduje wzrost wytrzyma這軼i, czy szybsz regeneracj u sportowc闚.

Walory od篡wcze.
Sa豉ta zawiera du穎 wody, bo ponad 90%, z tego wzgl璠u ma nisk warto嗆 energetyczn. 100g dostarcza zaledwie 14 kcal. Ma du瞠 warto軼i od篡wcze, kt鏎e s zale積e od gatunku, pory roku, 鈍ie穎軼i. Sw鎩 kolor zawdzi璚za chlorofilowi, kt鏎y ma dzia豉nie bakteriob鎩cze. Li軼ie sa豉ty zawieraj du穎 beta- karotenu, kwasu foliowego, witaminy; E, C. Zawarto嗆 witaminy C nie jest du瘸, ale przy odpowiednim przyrz康zaniu mo積a j zachowa.

Zawarto嗆 sk豉dnik闚 od篡wczych w 100g produktu. Kaloryczno嗆-14kcal, - bia趾o-1,4g, -t逝szcz-0,2g-, w璕lowodany -2,9g, -b這nnik-1,4g, - sk豉dniki mineralne: -s鏚-4g, -potas-134mg, -wap-24mg, - fosfor-21mg, -瞠lazo -0,7mg, - magnez-9mg, -beta- karoten-1153mcg, - witaminaE-0,43mg -B1, -0,045mg-, B2-089mg, C-13mg. Sa豉ta zawiera karotenoidy, opr鏂z beta- karotenu, lutein i zeaksantyn. Wszystkie sa豉ty s niskokaloryczne, stosowane w dietach odchudzaj帷ych.

Walory lecznicze. Nale篡 wybiera warzywo o jak najciemniejszej zieleni li軼i, gdy posiada ono najwi璚ej karotenoid闚. Ciemnozielone li軼ie zewn皻rzne mog zawiera a 50 razy wi璚ej beta- karotenu ni jasnozielone li軼ie ze 鈔odka g堯wki. W zale積o軼i od stopnia wybarwienia li軼ie sa豉ty zawieraj du穎 beta- karotenu, sk豉dnika od篡wczego o w豉軼iwo軼iach przeciw utleniacza, kt鏎y mo瞠 chroni przed rozwojem takich chor鏏 zwyrodnieniowych jak rak czy mia盥篡ca. Ameryka雟cy naukowcy odkryli, 瞠 spo篡wanie sa豉ty z wysokot逝szczowym posi趾iem ma znaczenie ochronne dla organizmu. Sprawia, 瞠 naczynia krwiono郾e ulegaj rozszerzeniu, wspomaga uk豉d kr捫enia.
Sa豉ta przeciwdzia豉 stanom zapalnym, chorobom serca, nowotworom, dlatego, 瞠 wyst瘼uje w niej kwas salicylowy, g堯wny sk豉dnik aspiryny, 鈔odek dzia豉j帷y przeciw zapalnie. Jest on inhibitorem cyklooksygenazy-2, enzymu wyst瘼uj帷ego w stanach zapalnych, w niekt鏎ych nowotworach oraz chorobach serca.
Dzi瘯i zawartym karotenoidom, luteinie i zeaksantynie, wyst瘼uj帷ych w oczach, zapobiega starczym zwyrodnieniom plamki 鄴速ej, g堯wnej przyczyny utraty wzroku u os鏏 starszych.
Badania naukowe wskazuj sa豉t, jako warzywo dzia豉j帷e uspakajaj帷o i nasennie, je郵i regularnie spo篡wa si du瞠 porcje sa豉ty. Zaleca si przy nerwicy objawiaj帷ej si okresami l瘯闚, przy ko豉taniu serca, b鏊ach 穎陰dka. Dzi瘯i zawarto軼i b這nnika u豉twia trawienie, od鈍ie瘸 i oczyszcza organizm. Obni瘸 poziom cukru we krwi, poprawia prac w徠roby. Jest 鈔odkiem przeciwszkorbutowym i moczop璠nym.

Sa豉ta, reasumuj帷: -zapobiega rozwojowi mia盥篡cy i chor鏏 nowotworowych dzi瘯i du瞠j zawarto軼i beta- karotenu, --obni瘸 poziom cholesterolu, -zawiera krzem, wzmacniaj帷y ko軼i, stawy, tkank 陰czn, -dzia豉 przeciw skurczowo, dzi瘯i magnezowi i potasowi, -jest niskokaloryczna, znakomity sk豉dnik diet odchudzaj帷ych, -oczyszcza organizm, -obni瘸 poziom cukru we krwi, -pobudza procesy trawienne, -zapobiega zaparciom, -poprawia prac w徠roby, -dzia豉 uspakajaj帷o, -dobrze dzia豉 na sen itp., -pomocna przy zwalczaniu astmy, -leczy artretyzm, -pomocna przy anemii itp.
Ok豉dy z gotowanych li軼i sa豉ty z niewielk ilo軼i oleju sojowego lub s這necznikowego mo積a stosowa na czyraki, wrzody, oparzenia.

Wyb鏎 i przechowywanie. Sa豉ta jest do nabycia w ci庵u ca貫go roku- w okresie zimowym i wiosennym ze szklarni. Od maja do pa寮ziernika gruntowa. Na targowiskach 鈍ie穎 zebran sa豉t mo積a kupi g堯wnie latem. Nale篡 wybiera warzywo o jak najciemniejszej zieleni li軼i, gdy posiada ono najwi璚ej karotenoid闚. Ciemnozielone li軼ie zewn皻rzne mog zawiera a 50 razy wi璚ej beta- karotenu ni jasnozielone li軼ie ze 鈔odka g堯wki. Kupuj帷 sa豉t nale篡 wybiera t o intensywnym kolorze, j璠rnych nie po鄴趾造ch li軼iach, uwa瘸j帷, aby nie uleg造 zgnieceniu w trakcie zakup闚 .Przechowywana w plastikowym woreczku w lod闚ce przez kilka dni, zachowa 鈍ie穎嗆, natomiast twarde odmiany sa豉ty do tygodnia.

Odmiany sa豉ty, rozr騜nia si: -sa豉t g這wiast, najpopularniejsza odmiana sa豉ty, kt鏎a ma niezbyt du膨 g堯wk i delikatne listki o 豉godnym smaku. Wyst瘼uje w dw鏂h formach, jako sa豉ta mas這wa, jasnozielona, o delikatnym smaku oraz sa豉ta krucha. W tej odmianie jest sa豉ta lodowa o kruchych li軼iach, bez goryczy, 鈍ietnie nadaj帷a si do sa豉tek, wygl康em przypominaj帷a kapust.
-sa豉t rzymsk, ma lu幡o u這穎ne li軼ie; zewn皻rzne s d逝gie, grube i ciemnozielone, wewn皻rzne jasnozielone, ma s這dkawy smak,
-d瑿olistn, czerwona odmiana sa豉ty o oddzielnych postrz瘼ionych li軼iach, ma przyjemny smak lekko orzechowy,
-這dygow, czyli szparagowa, zwana r闚nie g喚bikiem krakowskim, uprawiana z powodu smacznych 這dyg,
- sa豉t li軼iast, kt鏎ej li軼ie nie zwijaj si w g堯wk, ale tworz du膨 rozet. Do tej grupy sa豉t nale篡 endywia, maj帷a k璠zierzawe li軼ie, nadaj帷a si 鈍ietnie do dekoracji da, odznaczaj帷a si gorzkawym smakiem.
W ostatnim okresie wzros這 du瞠 zainteresowanie mniej popularnymi odmianami botanicznymi sa豉ty jak; endywia czy cykoria li軼iowa (radicchio), w這ska odmiana, kt鏎a jest ceniona ze wzgl璠u na zio這wy, lekko gorzki smak.
Nowe odmiany sa豉ty jak np. batavia, popularna we Francji, 陰cz cechy sa豉ty mas這wej, kruchej i li軼iowej. Itp.

Przygotowanie i podawanie. Sa豉t trzeba dok豉dnie umy, listek po listku, najlepiej pod bie膨c wod. Dok豉dne mycie usuwa pozosta這軼i 鈔odk闚 chemicznych stosowanych do ochrony przed szkodnikami. Nie nale篡 jej moczy w wodzie, bo traci w豉軼iwo軼i od篡wcze. Zwi璠ni皻 sa豉t mo積a o篡wi, myj帷 ja w zimnej wodzie, odcinaj帷 kawa貫k g陰ba przy nasadzie li軼i, wstawiaj帷 do miseczki z wod, aby przez g陰b mog豉 ci庵n望 wod.
Umyt sa豉t starannie os帷zy i osuszy. Na wilgotnych li軼iach nie utrzyma si sos, a sa豉ta b璠zie mia豉 wodnisty smak. Sa豉t przyrz康za si z ca造ch li軼i albo z kawa趾闚, najlepiej rozrywa li軼ie palcami. Nie mo積a jej dotyka metalowymi sztu熯ami podczas przygotowania, bo metal niszczy witaminy. Sa豉t przyprawia si w ostatniej chwili. Li軼ie sa豉ty bardzo szybko ch這n sos i wi璠n. Je郵i przyprawion przytrzyma si d逝瞠j ni przez kilkana軼ie minut b璠zie bardzo niesmaczna. Wyj徠ek stanowi endywia, kt鏎a ma twarde li軼ie i b璠zie najsmaczniejsza, gdy li軼ie zmi瘯n. Doprawia si je 1-2 godzin przed podaniem.
Dodatki smakowe urozmaicaj sa豉t. S to np. jajka na twardo, orzechy, zio豉, warzywa, sery. Musz by one 鈍ie瞠 i starannie pokrajane. Sa豉t podaje si do wszystkiego, najcz窷ciej ze 鄉ietan, jako dodatek do mi瘰a i ziemniak闚 lub w po陰czeniu z innymi warzywami, jako sk豉dnik sa豉tki. Sa豉ta rzymska np. jest doskona豉 z kawa趾ami jab貫k, rodzynkami, suszon 簑rawin lub innymi suszonymi owocami, pomara鎍zami, winogronami, czy ananasem. Sa豉ta dobrze komponuje si z lekkimi sosami typu vinegret, jak i majonezowymi itp.
Spos鏏 podawania sa豉ty jest tez wa積y. Najlepiej wygl康a podana w salaterce ze szk豉. Sa豉ty nie nale篡 podawa w metalowych naczyniach, kt鏎e reaguj na kwas zawarty w sosach. To 鈍ietny element dekoracyjny. R騜ne gatunki sa豉t o rozmaitych barwach i kszta速ach stanowi pi瘯n dekoracj przystawek, da g堯wnych, czy kanapek. Sa豉ty by造 znane w dalekiej staro篡tno軼i. Rzymianie spo篡wali sa豉t dla wydzielanego z przekrojonych 這dyg mleczka nazwanego Lectuca, szczeg鏊nie ch皻nie wieczorem, gdy, jak s康zono, sprowadza這 ono spokojny sen. Zami這wanie do sa豉t po swych rzymskich przodkach odziedziczyli W這si, czy Francuzi.
Francuzi, jak stwierdzono, spo篡waj sa豉t dla smaku, W這si dla urody, a Amerykanie dla zdrowia .Polacy, powinni, zatem spo篡wa j dla wszystkich tych zalet, ale przede wszystkim dla zdrowia.
Sa豉ta, kt鏎a jest przedstawicielem warzyw li軼iastych, do kt鏎ych zalicza si, szpinak, rze簑ch, szczaw, cykori itp. wyr騜nia si najwi瘯sz zwarto軼i kwasu foliowego, ma wysokie walory od篡wcze a co jest bardzo istotne. Odgrywa du瘸 rol w diecie dla os鏏 nie tylko aktywnych sportowo.

** *
Warto wiedzie , 瞠 sa豉ta pochodzi z Bliskiego Wschodu. Znali j staro篡tni Egipcjanie, Grecy, Rzymianie. Nazwa jej wywodzi si z 豉ci雟kiego ‘’in salare’’, czyli nazwy sposobu doprawiania sa豉ty, sol, oliw i octem, kt鏎y by bardzo popularny w 鈔edniowieczu. Jedn z najstarszych sa豉t u篡wanych przez cz這wieka by豉 sa豉ta rzymska, nazywana przez Grek闚 sa豉t z wyspy Kos, miejscowo軼i, w kt鏎ej urodzi si Hipokrates, ojciec medycyny.
Do Polski trafi豉 w po這wie XVI wieku dzi瘯i kr鏊owej Bonie, (chocia niekt鏎zy historycy twierdz, ze by豉 znana ju na dworze kr鏊ewskim za czas闚 Jagie陶y). ale nie cieszy豉 si przez d逝gi czas popularno軼i.
Sa豉ta obejmuje ponad 200 odmian botanicznych i wyst瘼uj na wszystkich kontynentach, g堯wnie na p馧kuli p馧nocnej. Najlepsze warunki do uprawy tego warzywa wyst瘼uj na terenach nadmorskich i podg鏎skich. Najwi瘯sze znaczenie maj sa豉ty; siewne, g這wiaste, rzadziej szparagowa uprawiana w Chinach i USA.
W krajach Unii Europejskiej najwi瘯sze spo篡cie sa豉t jest we W這szech, gdzie roczna produkcja wynosi ok. 250 tys. ton jak r闚nie we Francji, natomiast w Polsce spo篡cie sa豉ty jest nadal niskie na rzecz warzyw korzeniowych, chocia zaczyna wyst瘼owa tendencja wzrostowa

Autor, Maria Szustakowska-Chojnacka, lipiec 2018
Rej.884/DIETETYKA – 45/2018.07.04/JWIP.PL
Aktualizacja 2018.08.12, godz.13:40


Nie nale篡 rozpoczyna treningu si這wego pod wp造wem 鈔odk闚 dopinguj帷ych i odurzaj帷ych. Przed wykonywaniem opisanych tutaj metod treningowych i 獞icze nale篡 si skonsultowa z lekarzem. Autorzy i w豉軼iciel strony JWIP.PL nie ponosz jakiejkolwiek odpowiedzialno軼i za skutki dzia豉 wynikaj帷ych bezpo鈔ednio lub po鈔ednio z wykorzystania informacji zawartych na tej stronie.
Ostatnie Artyku造
Sa豉ta wskazana w...
O zmar造ch pionie...
Zmar Jerzy Pacho...
Rewelacyjne 獞ic...
Spotkanie z ambas...
Flesz
Przed treningiem, 1973 r.
Przed treningiem, 1973 r.
50 LAT "BΧSKAWICY" 1958-2008
Na forum
Tylko aktywnych zapraszamy na forum
oraz
do Pionier闚



















































Je瞠li na tej stronie widzisz b陰d, napisz do nas.

Jan W這darek | Historia | Sylwetki | Wywiady | Porady | Trening | Dietetyka | Medycyna | Wspomaganie | Sterydy | O鈔odki | R荅NE